(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 060

॥ శ్రీః ॥
3.60. అధ్యాయః 060
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
వనే చరంత్యా దమయంత్యా అజగరేణ గ్రహణం ॥ 1 ॥ వనచరేణ వ్యాధేన తాం గ్రసతోఽజగరస్య వధః ॥ 2 ॥ దమయంత్యా ఆత్మకాముకస్య తద్వ్యాధస్య స్వపాతివ్రత్యమహింనా హననం ॥ 3 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-60-0x(1932)(18111)
అపక్రాంతే నలే రాజందమయంతీ గతక్లమా।
అబుధ్యత వరారోహా సంత్రస్తా విజనే వనే ॥ 3-60-1(18112)
అపశ్యమానా భర్తారం శోకదుఃఖసమన్వితా।
ప్రాక్రోశదుచ్చైః సంత్రస్తా మహారాజేతి నైషధం ॥ 3-60-2(18113)
హా నాథ హా మహారాజ హా స్వామిన్కిం జహాసి మాం।
హా హతాఽస్మి వినష్టాఽస్మి భీతాఽస్మి విజనే వనే ॥ 3-60-3(18114)
నను నామ మహారజ ధర్మజ్ఞః సత్యవాగసి।
కథంవిధస్త్వంహి తథా సుప్తాముత్సృజ్య మాం గతః ॥ 3-60-4(18115)
కథముత్సృజ్యగంతాఽసి వశ్యాం భార్యామనువ్రతాం।
విశేషతో నాపకృతః పరేణాపకృతో హ్యసి ॥ 3-60-5(18116)
శక్యసే న గిరః సత్యాః కర్తుం మయి నరేశ్వర।
యాస్త్వయా లోకపాలానాం సన్నిధౌ కథితాః పురా ॥ 3-60-6(18117)
నాకాలే విహితో మృత్యుర్మర్త్యానాం పురుషర్షభ।
యత్ర కాంతా త్వయోత్సృష్టా ముహూర్తమపి జీవతి ॥ 3-60-7(18118)
పర్యాప్తః పరిహాసోఽయమేతావాన్పురుషర్షభ।
భృశం భీతాస్మి దుర్ధర్ష దర్శయాత్మానమీశ్వర ॥ 3-60-8(18119)
దృశ్యసే దృశ్యసే రాజన్నేష తిష్ఠసి నైషధ।
ఆవార్య గుల్మైరాత్మానం కిం మాం న ప్రతిభాషసే ॥ 3-60-9(18120)
నృశంసాం వత రాజేంద్ర యన్మామేవంగతామిహ।
విలపంతీం సమాలింగ్య నాశ్వాసయసి పార్థివ ॥ 3-60-10(18121)
న శోచాంయహమాత్మానం న చాన్యదపి కించన।
కథం ను భవితాస్యేక ఇతి త్వాం నృప శోచయే ॥ 3-60-11(18122)
కథం ను రాజంస్తృషితః క్షుక్షితః శ్రమకర్శితః।
సాయాహ్నే వృక్షమూలేషు మామపశ్యన్భవిష్యసి ॥ 3-60-12(18123)
తతః సా తీవ్రశోకార్తా ప్రదీప్తేవ చ మన్యునా।
ఇతశ్చేతశ్చ రుదతీ పర్యధావత దుఃఖితా ॥ 3-60-13(18124)
ముహురుత్పతతే బాలా ముహుః పతతి విహ్వలా।
ముహురాలీయతే భీతా ముహుః క్రోశతి రోదితి ॥ 3-60-14(18125)
అతీవ శోకసంతప్తా ముహుర్నిఃశ్వస్ విహ్వలా।
ఉవాచ భైమీ నిఃశ్వస్ రోదమానా పతివ్రతా ॥ 3-60-15(18126)
యస్యాభిశాపాద్దుఃఖార్తో నైష నందతి నైషధః।
తస్య భూతస్య తద్దుఃఖాద్దుఃఖమభ్యధికం భవేత్ ॥ 3-60-16(18127)
అపాపచేతసం పాపో య ఏవం కృతవాన్నలం।
తస్మాద్దుఃఖతరం ప్రాప్య జీవత్వమసుఖజీవికాం ॥ 3-60-17(18128)
ఏవం తు విలపంతీ సా రాజ్ఞో భార్యా మహాత్మనః।
అన్వేషతి స్మ భర్తారం వనే శ్వాపదసేవితే ॥ 3-60-18(18129)
ఉన్మత్తవద్భీమసుతా విలపంతీ తతస్తతః।
హాహా రాజన్నితి ముహురితశ్చేతశ్చ ధావతి ॥ 3-60-19(18130)
తాం శుష్యమాణామత్యర్థం కురరీమివ వాశతీం।
కరుణం బహుశోచంతీం విలపంతీం సుమధ్యమాం। 3-60-20(18131)
సహసాఽభ్యాగతాం భైమీమభ్యాశపరివర్తినీం।
జగ్రాహాజగరో గ్రాహో మహాకాయః క్షుధాన్వితః ॥ 3-60-21(18132)
సా గ్రస్యమానా గ్రహేణ శోకేన చ పరాజితా।
నాత్మానం శోచతి తథా యథా శోచతి నైషధం ॥ 3-60-22(18133)
ద్వా నాథ మామిహ వనే గ్రస్యమానామనాగసం।
గ్రాహేణానేన విజనే కిమర్థం నానుధావసి ॥ 3-60-23(18134)
కథం భవిష్యసి పునర్మామనుస్మృత్య నైషధ।
[కథం భవాంజగామాద్య మాముత్సృజ్య వనే ప్రభో।]
పాపాన్ముక్తః పునర్లబ్ధ్వా బుద్ధిం చోతో ధనాని చ ॥ 3-60-24(18135)
శ్రాంతస్య తే క్షుధార్తస్ పరిగ్లానస్య నైషధ।
కః శ్రమం రాజశార్దూల నాశయిష్యతి తేఽనఘ ॥ 3-60-25(18136)
బృహదశ్చ ఉవాచ। 3-60-26x(1933)
తాం తు దృష్ట్వా తథా గ్రస్తామురగేణాయతేక్షణాం।
ఆక్రందమానాం సంశ్రుత్య జవేనాభిససార హ ॥ 3-60-26(18137)
తాం తు దృష్ట్వా తథా గ్రస్తామురగేణాయతేక్షణాం।
త్వరమాణో మృగవ్యాధః సంచరన్గహనే వనే।
సమభిక్రంయ వేగేన సత్వరః స వనేచరః ॥ 3-60-27(18138)
ముఖే తం పాటయామాస శస్త్రేణ నిశితేన చ।
నిర్విచేష్టం భుజంగం తం విశస్ మృగజీవనః ॥ 3-60-28(18139)
మోక్షయిత్వా స తాంవ్యాధః ప్రక్షాల్య సలిలేన హ।
సమాశ్వాస్య కృతాహారామథ పప్రచ్ఛ భారత ॥ 3-60-29(18140)
కస్య త్వం మృగశావాక్షి కథం చాస్యాగతా వనం।
కథం చేదం మహత్కృచ్ఛ్రం ప్రాప్తవత్యసి భామిని ॥ 3-60-30(18141)
దమయంతీ తథా తేన పృచ్ఛ్యమానా విశాంపతే।
సర్వమేతద్యథావృత్తమాచచక్షేఽస్య భారత ॥ 3-60-31(18142)
తామర్ధవస్త్రసంవీతాం పీనశ్రోణిపయోధరాం।
సుకుమారానవద్యాంగీం పూర్ణచంద్రనిభాననాం ॥ 3-60-32(18143)
అరాలపక్ష్మనయనాం తథా మధురభాషిణీం।
లక్షయిత్వా మృగవ్యాధః కామస్య వశమీయివాన్ ॥ 3-60-33(18144)
తామథ శ్లక్ష్ణయా వాచా లుబ్ధకో మృదుపూర్వయా।
సాంత్వయామాస కామార్తస్తదబుధ్యత భామినీ ॥ 3-60-34(18145)
దమయంత్యపి తం దుష్టముపలభ్య పతివ్రతా।
తీవ్రరోషసమావిష్టా ప్రజజ్వాలేవ మన్యునా ॥ 3-60-35(18146)
స తు పాపమతిః క్షుద్రః ప్రధర్షయితుమాతురః।
దుర్ధర్షాం తర్కయామాస దీప్తామగ్నిశిఖామివ ॥ 3-60-36(18147)
దమయంతీ తు దుఃఖార్థా పతిరాజ్యవినాకృతా।
అతీతవాక్యథే కాలే శశాపైనం రుషా కిల ॥ 3-60-37(18148)
యథాఽహం నైషధాదన్యం మనసాఽపి న చింతయే।
తథాఽయం పతతాం క్షుద్రః పరాసుర్మృగజీవనః ॥ 3-60-38(18149)
ఉక్తమాత్రే తు వచనే తయా స మృగజీవనః।
వ్యసుః పపాత మేదిన్యామగ్నిదగ్ధ ఇవ ద్రుమః ॥ 3-60-39(18150)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి షష్టితమోఽధ్యాయః ॥ 60 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-60-13 మన్యునా శోకేన ॥
3-60-16 కలిం శపతి యస్యేతి।
అభిశాపాత్ర వృథాద్వేషాత్ ॥
3-60-20 వాశతీం క్రోశంతీం ॥
3-60-21 గ్రాహః సర్పః ॥
3-60-24 బుద్ధిలాభాదూర్ధ్వం మాం వినా కథం భవిష్యసి కథం జీవిష్యసి।
శాపాన్ముక్తః ఇతి క. పాఠః ॥
3-60-28 విశస్య విదార్య ॥
3-60-33 అరాలాని శోభమానాని పక్ష్మాణి నయనప్రాంతరోమాణి యయోస్తాదృశే నయనే యస్యా ఇతి తథా ॥
3-60-35 మన్యునా క్రోధేన ॥
3-60-37 పతిరాజ్యవినాకృతా పత్యా రాజ్యేన చ రహితా।
అతీతవాక్పథే వాచాప్యనివార్యే సతి।
కాలే ధూంరవర్ణే వ్యాధే ॥
3-60-38 పరాసుః గతప్రాణః ॥
3-60-39 వ్యసుర్విగతప్రాణః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.